ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม


 

( 1 ) ทรัพยากรดินและการใช้ที่ดิน

ลักษณะ ดินที่พบในจังหวัดชุมพร แบ่งออกเป็นหน่วยหรือกลุ่มใหญ่ ๆ ได้ 29 หน่วยดิน หรือกลุ่มดิน โดยปะปนกันไปในแต่ละพื้นที่จากลักษณะของดินทั้งหมด สามารถแบ่งตามประเภทของดินได้ 6 กลุ่ม ดังนี้ คือ

  • กลุ่มดินพื้นที่ดินเค็มชายฝั่งทะเล ครอบคลุมพื้นที่ประมาณร้อยละ 5 ของพื้นที่ทั้งหมดของจังหวัด
  • กลุ่มดินตื้น ครอบคลุมพื้นที่ประมาณร้อยละ 30 ของพื้นที่ทั้งหมดของจังหวัด
  • กลุ่มดินทราย ครอบคลุมพื้นที่ประมาณร้อยละ 5 ของพื้นที่ทั้งหมดของจังหวัด
  • กลุ่มดินภูเขา ครอบคุลมพื้นที่ประมาณร้อยละ 15 ของพื้นที่ทั้งหมดของจังหวัด
  • พื้นที่ภูเขา ครอบคลุมพื้นที่ประมาณ ร้อยละ 35 ของพื้นที่ทั้งหมดของจังหวัด
  • กลุ่มดินนา ครอบคลุมพื้นที่ประมาณร้อยละ 10 ของพื้นที่ทั้งหมดของจังหวัด

เมื่อพิจารณาลักษณะสภาพดินของจังหวัดชุมพรโดยรวมแล้ว บริเวณด้านตะวันตกของจังหวัด ลักษณะดินจะเป็นพื้นที่ภูเขา บริเวณตอนกลางของจังหวัด ลักษณะดินจะเป็นดินตื้น และดินนา ซึ่งเหมาะแก่การเกษตรกรรม ส่วนด้านตะวันออกของจังหวัด ลักษณะดินจะเป็นดินทราย ดินเค็มชายฝั่งทะเลและดินภูเขา รวมทั้งดินพื้นที่ภูเขาเป็นบางส่วนด้วย

จากการสำรวจโดยภาพถ่ายจากดาวเทียมเมื่อปี 2541 พื้นที่ทั้งจังหวัด จำนวน 3,755,630 ไร่ จำแนกเป็นพื้นที่ถือครองทางการเกษตร 1,756,612 ไร่ พื้นที่ป่าไม้ 636,874 ไร่ ที่อยู่อาศัย 54,084 ไร่ และพื้นที่ไม่ได้จำแนก 1,308,060 ไร่
(ที่มา :สำนักงานสถิติแห่งชาติ)

 

( 2 ) ทรัพยากรป่าไม้

จังหวัดชุมพรมีพื้นที่ป่าไม้ครอบคลุมทุกอำเภอของจังหวัด แต่จะมีความหนาแน่นทางด้านทิศตะวันตกของพื้นที่จังหวัด จากการสำรวจเมื่อปี 2504 มีพื้นที่ป่าไม้ทั้งหมด 2,590,000 ไร่ คิดเป็นร้อยละ 69.29 ของพื้นที่จังหวัดทั้งหมด แต่ปัจจุบันจังหวัดชุมพรเหลือพื้นที่ป่าไม้จริงเพียง 785,125 ไร่ คิดเป็นร้อยละ 21.00 ของพื้นที่จังหวัด ในขณะที่พื้นที่ทำการเกษตรกลับเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 38.19 ในปี 2531 เป็นร้อยละ 54.4 ในปี 2545

สำหรับประเภทป่าในจังหวัดชุมพร จัดเป็นประเภทไม้ผลัดใบ ซึ่งจำแนกเป็น 3 ชนิดป่า ตามลักษณะของสภาพป่าที่แตกต่างกันดังนี้

  • ป่าดิบชื้น (Tropical Rain Forest) มีลักษณะ เป็นป่ารกทึบ มีจำนวนและชนิดพันธุ์ไม้หลากหลาย มีต้นไม้หลายชั้นความสูง มีไม้ในวงศ์ไม้ยางเป็นไม้เด่นและอยู่ชั้นบนสุด ถัดมาเป็นไม้ชั้นรอง ซึ่งเป็นทั้งไม้ยืนต้น ไม้พุ่ม รวมทั้งไม้ตระกูลปาล์ม บนต้นไม้จะมีไม้พวกกาฝาก เถาวัลย์ เฟิร์น และมอส ขึ้นอยู่ทั่วไป พื้นป่ามีเศษกิ่งไม้ ใบไม้ และอินทรีย์วัตถุจำนวนมาก แสงแดดส่องถึงพื้นป่าไม้น้อยมาก ในอดีตป่าดิบชื้นของจังหวัด โดยเฉพาะด้าน ทิศตะวันตกมีสภาพที่สมบูรณ์มาก แต่เมื่อปี พ.ศ. 2532 เกิดวาตภัยจากพายุไต้ฝุ่นเกย์ สร้างความเสียหายให้กับพื้นที่ ป่าดิบชื้นของจังหวัดชุมพรเป็นพื้นที่กว้าง โดยเฉพาะป่ารับร่อ-สลุย ในเขตท้องที่อำเภอ ท่าแซะ ได้รับความเสียหายมาก ดังนั้นป่าดิบชื้นที่ยังคงสภาพสมบูรณ์จึงอยู่บริเวณป่าในเขตอำเภอพะโต๊ะ ในสภาพปัจจุบันป่าดิบชื้นถูกบุกรุกทำลายอยู่ตลอดเวลาจากราษฎรที่อพยพมาจาก ท้องถิ่นอื่น โดยเฉพาะราษฎรจากภาคอีสาน ทั้งนี้เพื่อเข้ายึดครองที่ดินทำการเกษตรและที่อยู่อาศัย
  • ป่าชายเลน (Mangrove Forest) มีลักษณะเป็นป่าที่มีกลุ่มพันธุ์ไม้ขึ้นอยู่ตามชายฝั่งทะเลที่มีลักษณะเป็น อ่าวและมีปากแม่น้ำไหลลงสู่ทะเล ซึ่งพันธุ์ไม้ที่สำคัญของป่าชายเลน ได้แก่ ไม้โกงกาง ไม้แสม ไม้ถั่ว ไม้โปรง ตาบูน ตาตุ่ม และปรงทะเล เป็นต้น ในท้องที่จังหวัดชุมพร พบป่าชายเลนในเขตอำเภอที่ติดชายฝั่งทะเล ได้แก่ อำเภอเมืองชุมพร อำเภอปะทิว อำเภอสวี อำเภอทุ่งตะโก อำเภอหลังสวน และอำเภอละแม สำหรับป่าชายเลนที่สำคัญ ได้แก่ ป่าชายเลนอ่าวทุ่งคา-อ่าวสวี ป่าชายเลนทุ่งตะโก ป่าชายเลนอ่าวพนังตัก เป็นต้น ปัจจุบัน ป่าชายเลนมีพื้นที่ลดลงในอัตราค่อนข้างสูง เนื่องจากการขยายตัวของธุรกิจทำนากุ้ง
  • ป่าพรุ (Swamp Forest) มี ลักษณะเป็นป่าที่ขึ้นบริเวณที่ลุ่ม มีน้ำขัง ส่วนใหญ่ที่พบจะเป็นป่าพรุเสม็ด ซึ่งมีสภาพป่าโปร่ง มีไม้เสม็ดขาวขึ้นทั่วไป ไม้พื้นล่างเป็นหญ้าจูดกก ดินมีคุณสมบัติเป็นกรด จะทำให้มีชนิดพันธุ์ไม้ ที่ขึ้นในสภาพป่านี้มีน้อย ซึ่งเป็นสภาพป่าพรุที่พบในหลายพื้นที่ของจังหวัดชุมพร สำหรับป่าพรุที่สำคัญได้แก่ ป่าพรุกะชิง อำเภอปะทิว ป่าพรุดวด อำเภอละแม และป่าพรุใหญ่ อำเภอหลังสวน

(ที่มา :สำนักงานป่าไม้จังหวัดชุมพร ;ธันวาคม 2545)

พื้นที่ป่าทั้ง 3 ชนิดดังกล่าวข้างต้น สามารถจำแนกป่าในพื้นที่จังหวัดชุมพร ได้เป็น 5 ประเภท ดังนี้

 

( 2.1 ) ป่าสงวนแห่งชาติ

จังหวัดชุมพร มีพื้นที่ป่าไม้ที่ประกาศเป็นเขตป่าสงวนแห่งชาติ จำนวน 26 ป่า มีเนื้อที่รวมทั้งสิ้น 1,943,176.50 ไร่ แต่ปัจจุบันเหลือเพียง 25 ป่า เพราะมีการยกเลิกไปแล้ว 1 ป่า คงเหลือเนื้อที่เพียง 1,941,426.50 ไร่ ในจำนวนนี้เป็นป่าบก จำนวน 17 ป่า ป่าชายเลนจำนวน 5 ป่า ป่าพรุจำนวน 3 ป่า และยังมีการจำแนกแบ่งพื้นที่เป็นเขตต่าง ๆ ดังนี้

เขตพื้นที่ป่าอนุรักษ์ มีพื้นที่จำนวน 13 ป่า รวม 1,335,081 ไร่ คิดเป็นร้อยละ 35.55 ของพื้นที่จังหวัด ในจำนวนนี้แบ่งออกเป็นเขตอนุรักษ์ที่คงสภาพ 847,261 .80 ไร่ คิดเป็นร้อยละ 63.53 ของพื้นที่ป่าอนุรักษ์

เขตพื้นที่ป่าเพื่อเศรษฐกิจ มีจำนวน 18 ป่า รวมพื้นที่ 396,902 ไร่ คิดเป็นร้อยละ 10.57 ของพื้นที่จังหวัด ในจำนวนนี้เป็นพื้นที่คงสภาพป่า 60,937.30 ไร่ คิดเป็นร้อยละ 15.41 ของพื้นที่ป่าเศรษฐกิจ

เขตพื้นที่ที่เหมาะสมต่อการเกษตร มีพื้นที่จำนวน 9 ป่า รวมทั้งสิ้น 295,575 ไร่ คิดเป็นร้อยละ 7.87 ของพื้นที่จังหวัด ซึ่งพื้นที่ในส่วนนี้รัฐบาลมีนโยบายที่จะนำไปจัดให้แก่ราษฎรทำกิน ตาม พ.ร.บ.การปฏิรูปที่ดินเพื่อการเกษตรกรรม

จากนโยบายดังกล่าวกรมป่าไม้ได้มอบพื้นที่ป่าไม้ในเขตที่มีความเหมาะสมต่อ การเกษตรกรรมให้แก่สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม นำไปปฏิรูปที่ให้แก่เกษตรแล้ว จำนวน 412,734.68 ไร่ ดังนั้นปัจจุบันจึงยังคงเหลือพื้นที่ป่าไม้เพียง จำนวน 1,617,598.32 ไร่ จำแนกเป็นพื้นที่ในเขตอนุรักษ์ 1,337,856 ไร่ และเขตเศรษฐกิจ 279,742.32 ไร่

 

( 2.2 ) เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า

จังหวัดชุมพร มีพื้นที่ป่าที่จัดเป็นเขตรักษาพันธุ์สัตว์ จำนวน 4 แห่ง และได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้ว 3 แห่ง ดังนี้

·       เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า - อุทยานเสด็จในกรมหลวงชุมพร- ด้านทิศเหนือ มีพื้นที่ ครอบคลุม 2 จังหวัด คือ จังหวัดชุมพรและจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ สำหรับพื้นที่รับผิดชอบในเขตจังหวัดชุมพร มีเนื้อที่ 230,620 ไร่ อยู่ในท้องที่ตำบลรับร่อ ตำบลสลุย ตำบลสองพี่น้อง อำเภอท่าแซะ จังหวัดชุมพร

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า - อุทยานเสด็จในกรมหลวงชุมพร- ด้านทิศใต้ มีพื้นที่ ครอบคลุม 2 จังหวัด คือ จังหวัดชุมพร และจังหวัดระนอง สำหรับพื้นที่รับผิดชอบในเขตจังหวัดชุมพร มีเนื้อที่ 90,000 ไร่ อยู่ในท้องที่ตำบลหินแก้ว ตำบลรับร่อ อำเภอท่าแซะ จังหวัดชุมพร

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า - ทุ่งระยะ-นาสัก มี พื้นที่ครอบคลุม 2 จังหวัด คือ จังหวัดชุมพรและจังหวัดระนอง สำหรับพื้นที่รับผิดชอบในเขตจังหวัดชุมพร มีเนื้อที่ 102,970 ไร่ อยู่ในท้องที่อำเภอเมืองชุมพร และอำเภอสวี

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า - ควนแม่ยายหม่อน มี พื้นที่ครอบคลุม 2 จังหวัด คือ จังหวัดชุมพร และจังหวัดระนอง สำหรับพื้นที่รับผิดชอบในเขตจังหวัดชุมพร มีเนื้อที่ 211,650 ไร่ อยู่ในท้องที่อำเภอพะโต๊ะ อำเภอหลังสวน และอำเภอละแม

 

( 2.3 ) อุทยานแห่งชาติ

พื้นที่ที่กรมป่าไม้กำหนดให้จัดเป็นอุทยานแห่งชาติในเขตพื้นที่จังหวัดชุมพรมี 2 แห่ง ได้แก่

อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะชุมพร จัดเป็นอุทยานแห่งชาติทางทะเล มีที่ทำการตั้งอยู่ตำบลหาดทรายรี อำเภอเมืองชุมพร มีเนื้อที่ 198,125 ไร่ เขตรับผิดชอบในท้องที่อำเภอเมืองชุมพร อำเภอสวี อำเภอทุ่งตะโก อำเภอหลังสวน และเกาะแก่งต่าง ๆ 33 เกาะ ในท้องที่อำเภอปะทิว

 

อุทยานแห่งชาติน้ำตกหงาว เป็นอุทยานแห่งชาติที่มีที่ทำการตั้งอยู่ในเขตจังหวัดระนอง แต่มีพื้นที่รับผิดชอบส่วนหนึ่งอยู่ในเขตจังหวัดชุมพร ในท้องที่อำเภอพะโต๊ะ อำเภอหลังสวน และอำเภอทุ่งตะโก มีเนื้อที่เฉพาะในเขตจังหวัดชุมพร 228,125 ไร่

 

( 2.4 ) วนอุทยาน

จังหวัดชุมพร มีวนอุทยาน 1 แห่ง คือ วนอุทยานน้ำตกกะเปาะ ตั้งอยู่ในท้องที่ตำบล หงส์เจริญ อำเภอท่าแซะ จังหวัดชุมพร มีเนื้อที่ 281 ไร่

 

( 2.5 ) ป่าเตรียมการสงวน

มีจำนวน 1 แห่ง คือ ป่าหนองเนียน ตั้งอยู่ในเขตท้องที่ตำบลนาชะอัง อำเภอเมืองชุมพร กับตำบลสะพลี อำเภอปะทิว มีเนื้อที่ประมาณ 4,250 ไร่